سر بنفشه تربد سفيد هليله زرد از هريك سه درم رب السوس يك درم و نيم سقمونياى مشوى نيم درم كثيرا يك درم كوفته بيخته حب سازند شربتى سه درم با آب نيم‌كرم فرو برند حب بنفسج ديكر مستعمل در تب و خشونت سينه صنعت آن سر بنفشه يك مثقال شيرخشت خراسانى يك مثقال هر دو را بعسل خيارشنبر سرشته حب سازند جمله يك شربت است حب بنفسج نافع است از براى اوجاع سر كهنه و شقيقه و ظلمت بصر و اوجاع اذن صنعت آن كل بنفشه دو مثقال تربد سفيد مدبر يك مثقال رب السوس پوست هليله زرد انيسون از هريك نيم مثقال كل سرخ كثيرا سقمونياى مشوى از هريك يك دانك كوفته بيخته باب سرشته حبوب سازند شربتى از يك مثقال تا يك مثقال و نيم حب بنفسج از شاپور بن سهل اسهال صفرا و بلغم باسانى كند صنعت آن كل بنفشه خشك تربد سفيد از هريك پنج درم و نيم زعفران چهار دانك كوفته بيخته با آب حب سازند شربتى سه درم [ خميرهء بنفسج اسهال صفرا كند ] خميرهء بنفسج اسهال صفرا كند و امراض صدر و ذات الجنب و ذات الرئه و سعال و تبهاى كرم را نافع باشد صنعت آن بكيرند كل بنفشه و ساق و قمع سبز آن را دور كردهء بركهاى بنفش آن را مقدار يك رطل و سه رطل قند سفيد را كوبيده هر دو را درهم كرده كف مال نمايند و در وقت ماليدن ترشحى از كلاب بر آن بپاشند تا نيكو مخلوط شود پس در افتاب كذارند تا سه روز و هر روز آن را نيكو كف مال نمايند پس نكاه دارند و در وقت حاجت ده درم آن را تناول نمايند و اين را بنفسج مربا و كل انكبين بنفسجى نيز نامند و هرچند تكرار ماليدن زياده نمايند و تا چهل روز در افتاب كذارند بهتر است به نسخه ديكر كه قوت اسهالش زياده است بكيرند سر بنفشه خالص پاك كرده يك چهار يكمن تبريز و نيكو كف مال نمايند و شيره كه بعد از ريختن قند در كوزه و نبات در شيشه ميماند كه بسته نميشود و قناديان آن را شيرهء اصل مينامند دو وزن كل بنفشه داخل كرده در پاتيل قنادى كرده تير زنند تا چون خمير شود سه روز در افتاب كذارند و هر روز مكرر برهم زنند پس آن را در ظرف چينى كرده نكاه دارند شربتى ده درم [ دهن بنفسج ] دهن بنفسج سرد و تر است و منوم جهت جرب و حرارت جسد و خشكى دماغ و سرفه و نرم كردن اعصاب و مفاصل و حفظ صحت ناخن مكرر آشاميدن آن بعد از تعريق در حمام جهت ضيق النفس و ضماد آن بر سينه اطفال جهت سعال بنهايت موثر است و قطور آن در احليل جهت حرقة البول و حرارت مثانه و سعوط آن جهت درد سر حار و بيخوابى مفيد است و بدلش روغن نيلوفر است و تدهين ناف جهت رفع اسهال مجرب است و چون اسفنج را با پنبه را بروغن بنفشه الوده كرده بر مقعده ضماد نمايند در تنويم عديل ندارد و طريق كرفتن روغن آن دو نوع است يكى آنكه كنجد مقشر با كل تازه آن و يا بادام مقشر را در كيسه كرپاسى كرده مكرر بمالند و خشك كنند و كل آن را تبديل نمايند يا مغز بادام يا كنجد رنكين شود برنك بنفشه پس آن را كوبيده روغن بكيرند و ديكر آنكه كل بنفشه تازه به قدر سى مثقال در يك رطل روغن كنجد يا روغن بادام داخل نمايند و بعد از چند يوم صاف نموده باز بنفشه تازه داخل نمايند و همين قسم تا رنك و بوى بنفشه بكيرد دواء البنفسج منقول از حنين صفرا و بلغم را از اندامها فرود آورد صنعت آن كنجد سفيد و مغز بادام مقشر و مغز حب القرطم تربد سفيد از هريك سه درم و نيم كل بنفشه خشك چهار درم سقمونياى يك مثقال نخود خام دو درم همه را كوفته بيخته در دو اوقيه عسل مصفى معجون سازند و بوقت حاجت دو درم از وى به كار برند و قوت اين دوا تا به دو سال باقى ميماند رب بنفسج جهت اصلاح يبوست افيون و غيره صنعت آن بكيرند آب معصور تازه آن را و در سايه خشك كنند و بدستور هرگاه تازه آن نباشد بنفشه خشك را خيسانيده چنانچه مذكور شد آن را خشك كنند و مقدار كم آن فعل مقدار بسيارى از جرم آن نمايد فصل در بيان نسخ اشربه بنفسج [ شراب بنفسج منقول از كامل الصناعة به جهت تبهاى گرم و سعال ] شراب بنفسج منقول از كامل الصناعة به جهت تبهاى كرم و سعال و تسكين غثيان خون تليين طبع نافع است صنعت آن بنفشه تازه سه رطل در آب بجوشانند تا ربع رسد و با سه رطل شكر بقوام اورند و اكر بنفشه را مكرر كنند تليين آن قوىتر خواهد بود و همچنين هرچند تكرار زياده نمايند قوىتر ميكردد مانند شراب ورد و اكر بنفشه خشك باشد يك رطل آن را جوشانيده با دو رطل شكر بقوام اورند [ شراب بنفسج ديگر مركب ] شراب بنفسج ديكر مركب از اقتراح ابقراط معتدل است درد شش و درد سينه و پهلو و درد كرده را سود دارد و ادرار بول كند و شكم را نرم كند و سينه و سر را نيك باشد و سرفه و تبهاى كرم را منفعت دارد صنعت آن كل بنفشه تازه يك رطل اصل السوس تراشيده يك اوقيه تخم خطمى كوكنار سفيد از هريك پنج درم كثيرا بهدانه از هريك پنج درم كثيرا بهدانه از هريك سه درم مجموع در چهار چند وزن ادويه آب بجوشانند تا به نصف رسد پس بمالند و بپالايند و سرد كنند و با يكمن نبات سفيد بقوام اورند و هر روز پانزده درم آن را با ماء الشعير صبح بياشامند و ده درم آن را شبانكاه با لعاب بزرقطونا بياشامند شراب بنفسج مركب به نسخه ديكر نافع از براى شوصه و سرفه صنعت آن كل بنفشه تازه يك رطل بهدانه صمغ عربى تخم خشخاش تخم خطمى سفيد از هريك ده درم مجموع ادويه را يك شبانروز در پنج رطل آب بخيسانند پس بجوشانند آن مقدار كه ثلث آب بماند و بپالايند و دو رطل نبات سنجرى داخل نموده به‌پزند تا بقوام شربت آيد پس برداشته سرد كرده نكاه دارند شربتى از آن هفت درم و در نسخه اين شراب كه قلانسى ذكر كرده مكان تخم خشخاش تخم خيار است و ده درم كثيرا سفيد نيز داخل دارد و باقى موافق نسخهء سابق است شراب بنفسج به نسخه سيد اسمعيل كه در ذخيره ذكر كرده صنعت آن بكيرند سر بنفشه تازه نيم من بهدانه ده درم كثيرا بيست درم تخم خطمى سفيد پانزده درم و در دو من آب بجوشانند و بپالايند و با يكمن نبات سفيد بقوام اورند شراب بنفسج ديكر طبع را نرم دارد و ذات الجنب و ضيق النفس و سرفه كرم را نافع باشد صنعت آن بنفشه تازه نيم من بهدانه ده درم تخم خبازى اصل السوس از هريك سه درم مجموع را در سه من آب صاف بخيسانند و يك شب و يك روز بكذارند پس بجوشانند و صاف كنند و با نيم من قند بقوام اورند شراب بنفسج ديكر شوصه و ذات الجنب و ذات الصدر و سرفه كرم و بيماريهاى كرم را نافع باشد صنعت آن بنفشه تازه يك‌صد درم بهدانه تخم خطمى صمغ عربى كثيرا مغز تخم خيارين از هريك ده درم مجموع را در پنج رطل آب جوشد دهند تا ثلث بماند صاف كنند و با يكمن قند يا فانيذ بقوام اورند شربتى هفت درم فصل در ذكر نسخ اقراص بنفسج قرص بنفسج معمول اطبا جهت امراض حاره كه با يبوست طبع باشد صنعت آن كل بنفشه محمودهء مشوى مغز كدوى شيرين تخم خرفه مقشر از هريك ده مثقال ورق كل سرخ تخم كاسنى از هريك پنج مثقال رب السوس كثيرا از هريك سه مثقال مصطكى دو مثقال كوفته بيخته باب ترنجبين محلول سرشته قرص سازند قرص بنفسج مسهل بلا غائله صنعت آن سر بنفشه خشك ده درم سقمونياى غير مشوى يك مثقال ربّ السوس كثيرا نشاسته از هريك يك درم